Badanie histopatologiczne

Badanie mikroskopowe materiału pobranego od pacjenta.

Lista pojęć

Biegunka

Zwiększona częstotliwość (powyżej 2 dziennie) lub objętość (powyżej 200g dziennie) stolca wraz ze zmianą jego konsystencji na płynną lub półpłynną.

Lista pojęć

Chemoprewencja

Zapobieganie rozwojowi nowotworów poprzez zastosowanie leków.

Lista pojęć

Choroba hemoroidalna

/Guzki krwawnicze; Żylaki odbytu; Hemoroidy/ Obrzęk lub stan zapalny układu naczyń krwionośnych odbytu. Wyróżniamy 4 stopnie choroby hemoroidalnej:

  • niewypadające
  • uwydatnione naczynia krwionośne wypadające przy parciu, ale samoistnie cofające się
  • wypadające przy parciu, ale odprowadzalne
  • utrzymujące się na zewnątrz, nieodprowadzalne

Lista pojęć

Choroba Leśniowskiego-Crohna

/CD; ChLC; Choroba Leśniowskiego-Crohna/ Przewlekła choroba zapalna, zaliczana do Nieswoistych Zapaleń Jelit (NZJ), która dotyczy głównie jelita cienkiego i grubego, ale może również wpływać na inne odcinki przewodu pokarmowego (od jamy ustnej aż do odbytu). W odróżnieniu od WZJG (CU) charakter zmian zapalnych nie jest ciągły.

Lista pojęć

Crohn's Disease Activity Index

/CDAI/ Indeks służący do oceny aktywności choroby Leśniowskiego-Crohna. Obejmuje ocenę kliniczną, biochemiczną, endoskopową oraz obrazową.

Lista pojęć

Czynnik martwicy nowotworów

/TNF; Tumor Necrosis Factor/ Cytokina prozapalna, odgrywająca kluczową rolę w patogenezie chorób autoimmunologicznch. Bierze udział w powstawaniu oraz podtrzymywaniu procesu zapalnego. Leki biologiczne anti-TNF mają za zadanie ją blokować.

Lista pojęć

FODMAP

Grupa węglowodanów szybko fermentujących, lecz słabo wchłanianych przez jelito cienkie. Zaliczamy do niej:

  • fruktozę (m.in. owoce, miód, słodycze w formie syropu glukozowo-fruktozowego)
  • laktozę (m.in. produkty mleczne)
  • fruktany (m.in. przenica, czosnek, cebula)
  • galaktany (m.in. rośliny strączkowe)
  • poliole (m.in. mannitol, sorbitol, ksylitol).
U większości osób produkty z tych grup nie będą powodowały problemów, lecz w przypadku pacjentów z chorobami układu pokarmowego pokarmy te mogą nasilać dolegliwości.

Lista pojęć

Hemikolektomia

Chirurgiczne usunięcie prawej (hemikolektomia prawostronna) lub lewej (hemikolektomia lewostronna) części jelita grubego.

Lista pojęć

Ileostomia

Stomia wytworzona na jelicie cienkim (krętym).

Lista pojęć

Immunosupresja

Tłumienie funkcji układu odpornościowego.

Lista pojęć

Infuzja

Wlew dożylny, potocznie kroplówka.

Lista pojęć

Inhibitory pompy protonowej

/IPP/, np. pantoprazol, omeprazol, esomeprazol. Leki z tej grupy hamują wytwarzanie kwasu solnego przez pompę protonową w komórkach błony śluzowej żołądka, dzięki czemu zapobiegają i leczą chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy oraz zgagę i refluks. Przy długotrwałym leczeniu IPP może dochodzić do zmiany składu mikrobioty jelitowej, co może sprzyjać niektórym chorobom, np. ZJD czy SIBO.

Lista pojęć

Iniekcja

Wstrzyknięcie.

Lista pojęć

Interleukiny

/IL/ Grupa cytokin, czyli niewielkich białek, które uczestniczą w komunikacji pomiędzy komórkami. Interleukiny produkowane są głównie przez leukocyty, czyli białe krwinki. Biorą udział w procesach układu odpornościowego. Mogą wykazywać funkcję prozapalną lub przeciwzapalną. Są numerowane, np. interleukina 23.

Lista pojęć

Jelito cienkie

Ok. 5-6 metrowy organ układu pokarmowego łączący żołądek z jelitem grubym, odpowiedzialny za wchłanianie składników odżywczych.

Lista pojęć

Jelito grube

Ok. 1.5 metrowy organ układu pokarmowego odpowiedzialny głównie za wchłanianie wody i pozbywanie się odpadów stałych.

Lista pojęć

Jelito kręte

Końcowy odcinek jelita cienkiego, odpowiedzialny za ostateczne trawienie pokarmów.

Lista pojęć

Kolektomia

Częściowe lub całkowite chirurgiczne usunięcie jelita grubego.

Lista pojęć

Kolostomia

Stomia wytworzona na jelicie grubym.

Lista pojęć

Kortykosteroidy

/Sterydy; Steroidy, Glikokortykosteroidy/
Grupa leków o silnym działaniu przeciwzapalnym, immunosupresyjnym i przeciwalergicznym. Ze względu na sposób działania i zastosowanie w NZJ można je podzielić na:

  • ogólne - ogólnoustrojowe, czyli działające na cały organizm:
    • Prednizon (Encorton)
    • Prednizolon (Encortolon)
    • Metyloprednizolon (Metypred, Solu-Medrol)
    • Hydrokortyzon
  • miejscowe - działające przede wszystkim miejscowo w jelicie:
    • Budesonid (Entocort, Cortiment MMX)

Lista pojęć

Leczenie biologiczne

Leczenie oparte na podawaniu pacjentom preparatów wytworzonych z komórek organizmów żywych w celu modyfikacji odpowiedzi immunologicznej i co za tym idzie zahamowania procesów zapalnych.

Lista pojęć

Mikrobiota jelitowa

/wcześniej: mikroflora jelitowa/ Zespół mikroorganizmów (bakterii, grzybów, wirusów) przebywających w układzie pokarmowym.

Lista pojęć

Niesteroidowe leki przeciwzapalne

Ogólnodostępne leki o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, w większości dostępne bez recepty. Ich działanie polega na hamowaniu działania przekaźników, które pobudzają receptory bólowe. Zaliczamy do nich np.:

  • kwas acetylosalicylowy (np. Aspiryna, Polopiryna)
  • ibuprofen (np. Ibuprom, Ibum, Ibufen, Nurofen)
  • ketoprofen (np. Ketonal)
  • naproksen (np. Naproxen, Anapran, Apo-Napro)
  • diklofenak (np. Diclac, Olfen, Voltaren)
  • meloksykam (np. Opokan)
  • nimesulid (np. Nimesil)
  • indometacyna (np. Metindol)

Lista pojęć

Nieswoiste zapalenie jelit

/NChZJ, NZJ, IBD/ obejmują: wrzodziejące zapalenie jelita grubego, chorobę Leśniowskiego-Crohna i nieokreślone zapalenie jelit.

Lista pojęć

Odbytnica

Ostatni odcinek jelita grubego odpowiedzialny za tymczasowe magazynowanie stolca.

Lista pojęć

Paediatric Crohn's Diseases Activity Index

/PCDAI/ Pediatryczna skala aktywności choroby Leśniowskiego-Crohna. Obejmuje ocenę kliniczną, biochemiczną, endoskopową oraz obrazową.

Lista pojęć

Paediatric Ulcerative Colitis Activity Index

/PUCAI/ Pediatryczna skala aktywności choroby dla wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, z zakresem punktacji od 0 do 85.

Lista pojęć

Pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych

/PSC/ Przewlekła choroba wątroby, w której dochodzi do zastoju żółci w drogach żółciowych na skutek ich postępującego włóknienia, niszczenia i zwężenia. U 70% pacjentów z PSC stwierdza się także NZJ, najczęściej WZJG.

Lista pojęć

Podniedrożność

Niedrożność jelit o charakterze przewlekłym - objawy są mniej nasilone i utrzymują się dłużej.

Lista pojęć

Polip

Uwypuklenie błony śluzowej ponad powierzchnię. Polipy jelita grubego mogą mieć różny charakter, jego określenie jest możliwe po analizie mikroskopowej. W przebiegu CU często występują pseudopolipy, czyli polipy zapalne, inaczej rzekome - świadczą one o znacznie nasilonych zmianach zapalnych w przeszłości, ale nie są bezpośrednim podłożem przemiany nowotworowej. Natomiast polipy gruczolakowe, tzw. gruczolaki, mogą być prekursorami raka jelita grubego, dlatego stwierdzenie polipów w kolonoskopii obliguje do ich usunięcia, czyli polipektomii. Zmiany wskazujące na przemianę nowotworową określa się terminem dysplazja - może być ona małego, średniego lub dużego stopnia.

Lista pojęć

Probiotyki

Żywe mikroorganizmy (bakterie lub drożdże), które podane w odpowiedniej ilości wywierają korzystne efekty zdrowotne.

Lista pojęć

Proktokolektomia

Chirurgiczne usunięcie jelita grubego razem z odbytnicą.

Lista pojęć

Przerost bakteryjny w jelicie cienkim

/SIBO/ Nadmierna ilość bakterii jelitowych w jelicie cienkim. Stan tego typu skutkuje dolegliwościami ze strony układu pokarmowego i możliwy jest do zdiagnozowania za pomocą testów oddechowych.

Lista pojęć

Przetoka

Nieprawidłowe połączenie jelita z innym narządem, na przykład z innym fragmentem jelita, pęcherzem, pochwą lub skórą.

Lista pojęć

Remisja

Okres, w którym objawy choroby przewlekłej zanikają lub zmniejszają się. W przypadku NZJ wyróżniamy 3 rodzaje remisji:

  • objawowa (kliniczna)
  • endoskopowa
  • śluzówkowa (mikroskopowa)

Lista pojęć

Resekcja

Chirurgiczne usunięcie (wycięcie), np. fragmentu jelita.

Lista pojęć

Reumatoidalne zapalenie stawów

/RZS/ Przewlekła choroba zapalna o podłożu autoimmunologicznym, atakująca stawy i inne narządy. Może współistnieć z NZJ.

Lista pojęć

Ropień

Ograniczony zbiornik ropy (rozpadających się i zmienionych zapalnie tkanek oraz martwych białych krwinek), powstały w wyniku procesu zakaźnego, powodowanego zwykle przez bakterie, grzyby lub pasożyty.

Lista pojęć

Skala Mayo

Ocena aktywności wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Obejmuje 4 kryteria z możliwą punktacją od 0 do 3. W sumie można zatem uzyskać od 0 do 12 punktów, gdzie 0 oznacza remisję, a 9-12 ciężki rzut WZJG. Kryteria to:

  • liczba wypróżnień
  • krwawienie z jelita grubego
  • endoskopowy obraz jelita grubego (ocena aktywności zmian zapalnych błony śluzowej)
  • badanie lekarskie i ocena stanu chorego (bóle brzucha, wydolność fizyczna)

Lista pojęć

Sterydooporność

Brak poprawy klinicznej pomimo zastosowania przez 4 tygodnie sterydu w dawce dobowej do 0,75 mg/kg masy ciała w przeliczeniu na prednizon (Encorton).

Lista pojęć

Sterydozależność

Brak możliwości redukcji dawki sterydów poniżej 10 mg na dobę w przeliczeniu na prednizon (Encorton) w ciągu 3 miesięcy od rozpoczęcia sterydoterapii lub nawrót dolegliwości w ciągu 3 miesięcy od odstawienia sterydów.

Lista pojęć

Szczelina odbytu

Rana (linijne pęknięcie) błony śluzowej kanału odbytu, objawiająca się bólem i krwawieniem przy oddawaniu stolca.

Lista pojęć

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego

/CU; Colitis Ulcerosa/ Przewlekła choroba zapalna zaliczana do Nieswoistych Zapaleń Jelit. W odróżnieniu od choroby Crohna (CD) charakter zmian zapalnych jest w niej ciągły i dotyczy wyłącznie jelita grubego, począwszy od zajętej w 95% przypadków odbytnicy.

Lista pojęć

Zapalenie

/Stan zapalny/ Odpowiedź układu odpornościowego na czynnik uszkadzający, objawia się zaczerwienieniem, obrzękiem, bólem i częściową lub całkowitą utratą funkcji danego narządu.

Lista pojęć

Zastawka krętniczo-kątnicza

/Zastawka Bauhina/ Fałd mięśniowy łączący jelito cienkie z jelitem grubym. Jego główną funkcja jest zapobieganie cofania się treści pokarmowej do jelita krętego.

Lista pojęć

Zespół jelita drażliwego

/IBS; Colon Irritable; Irritable Bowel Syndrome/ Przewlekła czynnościowa choroba układu pokarmowego objawiająca się bólami brzucha i zaburzeniami rytmu wypróżnień. Diagnozuje się ją po wykluczeniu stanów patologicznych w przewodzie pokarmowym.

Lista pojęć