Data: 2021-01-10 | Autor: Redakcja Jelito w Ogniu | Przeczytano 633 razy

Szczepienia w nieswoistych chorobach zapalnych jelit

szczepienie

Szczepionki inaktywowane, tj. zawierające nieaktywne (zabite) drobnoustroje, są bezpieczne u pacjentów z NZJ niezależnie od stosowanych leków, również immunosupresyjnych (jak azatiopryna, 6-merkaptopuryna, metotreksat) czy biologicznych.

Zaliczamy do nich szczepionki przeciw:
  • grypie - do wstrzykiwań domięśniowych lub podskórnych
  • wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B
  • pneumokokom, meningokokom
  • polio
  • wściekliźnie
  • kleszczowemu zapaleniu mózgu
  • durowi brzusznemu
  • szczepionka skojarzona DTP (przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi)

Notuje się w tej chwili największą od 5 lat śmiertelność z powodu grypy. Szczepienie przeciw grypie jest wymieniane jako priorytetowe i zalecane przez wszystkie międzynarodowe organizacje zajmujące się szczepieniami. Każda choroba infekcyjna, zarówno wirusowa, jak i bakteryjna, może być czynnikiem zaostrzającym przebieg NZJ, dlatego szczepionka ta jest zalecana wszystkim chorym, a zwłaszcza w trakcie immunosupresji, ze względu na obniżoną wówczas odporność na wszelkie zakażenia, w tym wirusowe (jak grypa). W dotychczas opublikowanych badaniach nie zaobserwowano poważnych działań niepożądanych, ani zaostrzenia choroby, zarówno u dzieci, jak i dorosłych, po szczepieniu przeciw grypie. Zalecane jest ono również w ciąży (niezależnie od wieku ciąży), ponieważ jest to choroba bardzo niebezpieczna w tym okresie. Ponadto szczepienie przeciw grypie w ciąży chroni dziecko przed zachorowaniem w pierwszych miesiącach życia.

Kwestią dyskusyjną w przypadku NZJ są natomiast szczepionki żywe, zawierające żywe drobnoustroje pozbawione chorobotwórczości lub poddane działaniu zmniejszającemu ich chorobotwórczość (atenuowane). Obecnie wielu specjalistów uważa, że NZJ wykluczają takie szczepienia. Wg oficjalnych wytycznych szczepionki żywe są przeciwwskazane zwłaszcza u chorych z upośledzoną odpornością, tzn. w trakcie leczenia sterydami ogólnoustrojowymi (Encorton, Metypred), podczas leczenia immunosupresyjnego (azatiopryna, 6-merkaptopuryna, metotreksat), biologicznego oraz przez 3 miesiące po zakończeniu tych terapii, a także u chorych niedożywionych.

Zaliczamy tutaj szczepionki przeciw:
  • grypie - donosowa
  • wirusom odry, świnki i różyczki (potrójna szczepionka MMR)
  • gruźlicy (BCG)
  • ospie wietrznej
  • żółtej gorączce (żółtej febrze)
  • rotawirusom
  • doustną szczepionkę przeciw wirusowi polio
  • doustną szczepionkę przeciwko cholerze

Bardzo ważnym elementem ochrony przeciw zakażeniom dla każdego chorego na NZJ jest również tzw. "strategia kokonu", czyli zaszczepienie niechorującego otoczenia (rodziny, rówieśników dziecka w szkole itd.) jako potencjalnego źródła infekcji.


Bibliografia
  1. Vaccination in Patients with Inflammatory Bowel Diseases (Szczepienie pacjentów z nieswoistymi zapaleniami jelit) - PubMed 2020 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/31968344
  2. Vaccination in Patients with Inflammatory Bowel Diseases (Szczepienie pacjentów z nieswoistymi zapaleniami jelit) - Karger 2020 https://www.karger.com/Article/FullText/503253
  3. Szczepienie dorosłych chorych na nieswoiste zapalenia jelita - dr n. med. Dariusz Stencel, dr hab. n. med. Aleksandra Banaszkiewicz, prof. dr hab. med. Andrzej Radzikowski https://www.mp.pl/szczepienia/artykuly/przegladowe/124952,szczepienie-doroslych-chorych-na-nieswoiste-zapalenia-jelita
  4. Szczepienia w gastroenterologii - kogo szczepić i przeciwko jakim chorobom? - dr n. med. Ewa Duszczyk, Gastroenterologia Kliniczna https://journals.viamedica.pl/gastroenterologia_kliniczna/article/view/29296
  5. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - Państwowy Zakład Higieny, Szczepienia-Info https://szczepienia.pzh.gov.pl/
  6. wykład dr hab. n. med. Aleksandra Banaszkiewicz z Kliniki Gastroenterologii i Żywienia Dzieci, Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego na Dniach Edukacji J-elity 2019 + artykuły dr Banaszkiewicz oraz innych lekarzy/naukowców w Kwartalnikach
  7. Wytyczne European Crohn's and Colitis Organisation (ECCO), Journal of Crohn's and Colitis 2019 https://academic.oup.com/ecco-jcc/article/13/2/144/5078195
  8. Wytyczne European Crohn's and Colitis Organisation (ECCO) https://www.ecco-ibd.eu/publications/ecco-guidelines-science/published-ecco-guidelines.html
  9. Inflammatory Bowel Disease (IBD) Vaccination Schedule for Adults, American College of Gastroenterology https://gi.org/topics/inflammatory-bowel-disease-ibd-vaccination-schedule-for-adults-age18/

Pytania i odpowiedzi

Czy chorując na NZJ mogę się szczepić przeciw grypie, ospie wietrznej itd.?
Szczepionki inaktywowane (czyli "zabite") uznaje się za bezpieczne u pacjentów z NZJ niezależnie od stosowanych leków, również immunosupresyjnych, a szczepienie przeciw grypie jest wręcz zalecane w trakcie immunosupresji. Szczepionki żywe są natomiast kwestią dyskusyjną. Wielu specjalistów uważa, że NZJ wykluczają takie szczepienia. Wg wytycznych są one przeciwwskazane u chorych z upośledzoną odpornością, tj. w trakcie leczenia sterydami ogólnymi, leczenia immunosupresyjnego, biologicznego oraz przez 3 miesiące po zakończeniu tych terapii, a także u chorych niedożywionych. Więcej informacji...
Czy powinienem zaszczepić się przeciwko COVID-19?

Pacjenci z nieswoistym zapaleniem jelit powinni szczepić się w najszybszym możliwym terminie. Niestety mimo licznych apeli NZJ do tej pory nie znalazły się na liście chorób uprawniających do wcześniejszego zaszczepienia przeciw COVID-19.

W podjęciu decyzji mogą pomóc Ci poniższe artykuły:

5 najważniejszych pytań o szczepienie przeciw COVID-19 w chorobie Crohna i WZJG Szczepionka COVID-19 w chorobie Crohna i WZJG
Czy szczepienie przeciwko COVID-19 jest bezpieczne w nieswoistych chorobach zapalnych jelit?
Dostępne szczepionki przeciwko COVID-19 (Comirnaty firm Pfizer i BioNTech, Moderna, AstraZeneca, Janssen) należą do grupy szczepionek martwych. Są zatem bezpieczne, tj. nie mogą spowodować zakażenia nawet u pacjentów z obniżoną odpornością. Szczepionka Comirnaty firm Pfizer i BioNTech oraz szczepionka Moderna to szczepionki na bazie mRNA. Szczepionki AstraZeneca oraz Janssen to szczepionki wektorowe. Opierają się one na zmodyfikowanym, niezdolnym do życia adenowirusie, niezdolnym także do replikacji i wywołania choroby. U pacjentów leczonych immunosupresyjnie przeciwwskazane są szczepionki żywe, natomiast te na bazie mRNA i wektorowe są bezpieczne. Zakłada się, że dotychczas zatwierdzone szczepionki przeciwko COVID-19 nie będą się różniły pod względem częstości występowania działań niepożądanych w porównaniu z innymi szczepionkami, z których korzystają pacjenci z NZJ.
Czy w zaostrzeniu NZJ mogę się zaszczepić przeciwko COVID-19?
Zapalna choroba jelit w remisji nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia. Zaostrzenie, tj. aktywna niekontrolowana postać NZJ stanowi tymczasowe przeciwwskazanie. W praktyce każdy przypadek rozpatrywany jest indywidualnie, zależnie od nasilenia objawów, wcześniejszej aktywności choroby, przyjmowanych leków oraz reakcji na leczenie.
Jakie są przeciwwskazania do szczepienia przeciwko COVID-19?
Jedynym bezwzględnym przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw COVID-19 jest ogólnoustrojowa reakcja anafilaktyczna po poprzedniej dawce szczepionki lub na substancje wchodzące w skład szczepionki. U osób, u których w przeszłości wystąpiła reakcja anafilaktyczna na jakąkolwiek inną substancję, szczepienie nie jest przeciwwskazane, ale należy zachować ostrożność - zostanie założony wenflon, aby umożliwić niezwłoczne podanie leków w razie potrzeby, a pacjent pozostanie dłużej na obserwacji. W kwestionariuszu wstępnego wywiadu przesiewowego przed szczepieniem znajdują się pytania o przyjmowane leki, w tym sterydy oraz leki immunosupresyjne. Należy wpisać prawdę - odpowiedź TAK nie będzie stanowić przeciwwskazania do szczepienia, jest to jedynie informacja dla lekarza kwalifikującego, aby udzielił odpowiednich wskazówek.

Zobacz też

Szczepionka COVID-19 w chorobie Crohna i WZJG
5 najważniejszych pytań o szczepienie przeciw COVID-19 w chorobie Crohna i WZJG